برندگان و بازندگان واقعی انتخابات ترکیه

احسان هوشمند

روزنامهء ایران، شمارهء ۵۹۴۸،‌ صفحات ۱ و ۲،‌ ۱۹ خرداد ماه ۱۳۹۴

حزب عدالت و توسعه نتوانست به اهدافش برای کسب اکثریت مطلق کرسی‌های انتخابات پارلمانی ترکیه دست یابد و بدین ترتیب نه تنها هدف تغییر قانون اساسی  و افزایش اختیارات رئیس جمهوری به رویایی تلخ مبدل شد، بلکه این حزب  را پس از ۱۳ سال تکیه زدن بر قدرت در ترکیه برای به دست گرفتن نخست‌وزیری هم نیازمند ائتلاف با سایر رقبا ساخت. ائتلافی با رقبایی بسیار متفاوت که با‌وجود احتمالات محدود برای آن، ائتلافی بسیار شکننده خواهد بود و بدین ترتیب کابوس دوره‌های کوتاه‌مدت و گاه چندماهه عمر و فعالیت دولت‌ها ممکن است بار دیگر در افق سیاسی ترکیه نمایان شود؛ کابوسی که خواب را از چشمان مردم ترکیه خواهد ربود.
هنگام شروع به کار حزب عدالت و توسعه کمتر تحلیلگری می‌توانست پیش‌بینی کند که  سیطره بلامنازع این حزب بر قدرت در دولت حدود یک و نیم دهه طول خواهد کشید،‌ اما راهبرد و رویکرد متفاوت و تازه این حزب بر تردیدها غلبه کرد و تلقی تازه‌ای از همزیستی اسلام و مردم‌سالاری راه را برای به دست‌ گرفتن قدرت توسط این حزب محافظه‌کار در ترکیه برای مدت ۱۳ سال هموار کرد. در حوزه داخلی تلاش برای مبارزه با فساد گسترده اقتصادی، اقدام برای حل و فصل درگیری‌های خونین و پرتلفات با حزب کارگران کردستان ترکیه با ده‌ها هزار کشته و زخمی و در حوزه خارجی کاهش تنش‌های ترکیه با همسایگان از مهم‌ترین راهبردهای حزب عدالت و توسعه اعلام شد.در دو دوره نخست حاکمیت حزب آ.ک.پ  در خصوص راهبردهای اعلام شده دستاوردهای مثبتی عاید شد و دولت ترکیه به رهبری رجب طیب اردوغان موفق به تثبیت وضعیت سیاسی و اقتصادی  کشور گردید.نرخ رشد اقتصادی ترکیه جهش قابل توجهی یافت و با گفت‌و‌گوی نهادهای امنیتی ترکیه با رهبر زندانی پ.ک.ک یعنی عبدالله اوجالان راه برای حل و فصل  مسالمت‌آمیز  مسائل بیش از هر زمان دیگری مهیا شد.
شروع سلسله اعتراض‌هایی در خاورمیانه موسوم به   بهار عربی دولت ترکیه را درگیر مسائل کشورهایی نظیر لیبی، مصر، عراق و سوریه کرد و بتدریج و بر خلاف راهبرد اعلامی تنش صفر با همسایگان و کشورهای منطقه و در چرخشی عمیق دولت ترکیه خود به یکی از بازیگران مرتبط با لیبی و مصر و عراق و سوریه مبدل شد.دخالت‌های ترکیه در مسائل داخلی این کشورها تا جایی پیش رفت که برخی جناح‌های رقیب در ترکیه و نیز برخی کشورهای همسایه ترکیه، دولت ترکیه به رهبری آ.ک.پ را متهم به حمایت از شبکه‌های تکفیری و داعش نمودند. این تحولات البته برای اعتبار داخلی و خارجی رجب طیب اردوغان و حزب عدالت و توسعه چندان کم هزینه نبود.بسیاری از جریان‌های رقیب در ترکیه رویکرد دولت آ.ک.پ را برای منافع ملی ترکیه خطیر و پرهزینه تلقی می‌کردند.
همچنین انتشار برخی خبرها و اتهام‌ها در خصوص دست داشتن  برخی نزدیکان دولت ترکیه در پرونده‌های فساد نیز اثر قابل ملاحظه‌ای بر اعتبار این حزب بر جای گذارد. در چنین شرایطی تلاش رجب طیب اردوغان برای تغییر قانون اساسی و افزایش قدرت و اختیارات رئیس جمهوری نیز نه تنها کارکرد مثبتی برای بالابردن وزن سیاسی حزب در پی نداشت، بلکه به فرصتی در دست مخالفان مبدل شد تا ریاست جمهوری ترکیه را متهم به تلاش برای نهادینه کردن دیکتاتوری کنند.
از دیگر سو حزب نوپای ه د پ یا حزب صلح و دمکراسی نیز با تغییر راهبرد سنتی جریان‌های کُرد ترکیه یعنی تأکید بر آرای مردم کُرد جنوب شرقی ترکیه راهبرد دیگری برگزید و برای نخستین بار با بر افراشتن پرچم ترکیه در میتینگ‌های انتخاباتی، خود را نه حزبی کُرد بلکه حزبی برای کل ترکیه معرفی کرد. حذف درخواست هایی چون تجزیه ترکیه یا فدرالی کردن اداره کشور و نیز توجه به مشکلات سایر اقشار در ترکیه موجب شد تا گروهی از چپ ها و مارکسیست های ترکیه، جریان های فمینیست و سبزهای ترکیه نیز به این حزب اقبال نشان دهند و در نتیجه این حزب توانست برای نخستین بار سدِ ده درصدی ورود به پارلمان ترکیه را پشت سر گذارد.
به سخن دیگر حزب ه دپ با عبور از تکیه صرف بر شعارهای کُردگرایانه و  استفاده از شعارهایی با تأکید بر ملت ترکیه به شکلی عام و نه فقط کُردها توانست  آرای بخشی سه تا چهار درصدی از شهروندان غیر کرد ترکیه را نیز به نام خود کسب کند.

بر این اساس انتخابات اخیر را می توان پیچی تاریخی برای ه د پ در گذر از شعارهای قوم گرایانه کُردی در ترکیه دانست .پیچی که در گام های بعدی می تواند هویت سیاسی و تاریخی کردهای ترکیه را نه بر اساس ویژگی قومی بلکه بر اساس شهروندی ترکیه تعریف کند.

بر این اساس انتخابات اخیر را می توان پیچی تاریخی برای ه د پ در گذر از شعارهای قوم گرایانه کُردی در ترکیه دانست .پیچی که در گام های بعدی می تواند هویت سیاسی و تاریخی کردهای ترکیه را نه بر اساس ویژگی قومی بلکه بر اساس شهروندی ترکیه تعریف کند.
این تغییر راهبرد بااهمیت البته در جای خود و به صورت مستقل باید مورد تحلیل قرار گیرد. اما در اینجا به این نکته ارجاع داده می شود که انتخابات اخیر پیروزی دیدگاه های  مبتنی بر اصالت هویت قومی کردها در ترکیه را در پی نداشت بلکه بازگشت حزب ه  د پ به عنوان   حزبی کردی به فعالیت مدنی در عرصه عمومی ترکیه و با تأکید بر همه ترکیه است که توانسته آرایی بیش از ده درصد را کسب کند به گفته دمیرتاش رهبر  ه د پ از امروز ترکیه یعنی ه دپ و ه د پ یعنی ترکیه! در حالی که تا چند ماه قبل اگر چنین موضعی توسط یکی از فعالان کرد ترکیه ای اتخاذ می شد متهم به خیانت به آرمان کردهای ترکیه تلقی می شد!
نتایج انتخابات ترکیه فضای سیاسی ترکیه را بیش از انتخابات گذشته پارلمانی با تجربه جدیدی روبه‌رو خواهد کرد. شکاف گسترده چهار حزب اصلی حاضر در پارلمان امکان ائتلافی قوی را میان جریان‌های رقیب کم کرده است و کاهش آرای آ.ک.پ و از دست دادن اکثریت پارلمانی موجب می‌شود تا چشم‌انداز برای تشکیل دولت ترکیه با ابهامات زیادی روبه‌رو باشد.
اما برآیند نتایج آرای انتخابات اخیر ترکیه نشان می‌دهد دولت بعدی ترکیه ناگزیر از تغییر سیاست‌های داخلی و منطقه‌ای آ.ک.پ خواهد بود و از این منظر احتمالاً گروه های تکفیری – جهادی مستقر در عراق و بخصوص سوریه دیگر نمی‌توانند چندان روی کمک‌های لجستیکی و تدارکاتی دولت ترکیه حساب باز کنند.
احتمالاً افشاگری تازه‌ای در این خصوص صورت خواهد گرفت و در چنین شرایطی راه برای بازسازی حزب آ.ک.پ  سخت و دشوار خواهد شد. در چنین وضعیتی شرایط برای گروه‌های تکفیری – جهادی  چندان مناسب نخواهد بود.آیا شرایط جدید می‌تواند موازنه قوا را به ضرر گروه‌های تروریستی در سوریه و عراق تغییردهد؟این پرسشی است که باید در ماه‌های آینده منتظر پاسخ به آن باشیم.

لینک در روزنامه ایران

با برچسب: , , , ,