احسان هوشمند در گفتگوي نشريه پرايم تايم نيوز تفليس: گرجستان محل تلاقی دو دنيا، نيم ايرانی و نيمی غربی

مصاحبه با احسان هوشمند

مصاحبه‌کننده : گيورگی اوروشادزه

ترجمه از گرجي به فارسی: امين ناگليانی

دوماهنامه فرهنگی و تاریخی دربند، سال اول شماره دوم، صفحات ۱۱۱ تا ۱۱۶، دی و بهمن ۱۳۹۵

احسان هوشمند نويسندهء مقالات سياسي و انتقادي و تهيه‌کننده ايراني است. او هم‌اکنون به مدت چند روز براي فيلم‌برداري در تفليس حضور دارد. زماني بود که ديدار ايراني در تفليس غيرممکن بود، اکنون در تمامي کوچه‌ها و خيابان‌ها امکان‌پذير شده است. آنان براي اهداف گوناگوني به مهماني کشور ما آمده‌اند. هدف ما از انجام اين مصاحبه بيشتر نشان دادن اصالت سرزمين‌مان و ارتباط مؤثر است.

احسان هوشمند در ايران محقق و روزنامه‌نگار مشهوري است. منعکس کردن رويدادها از کارهاي مهم وي است. او مسير جديدي را پايه‌گذاري کرد و براي تهيه فيلم مستند از البرز تا قفقاز تصميم به سفر گرفت. ما در استراحت در لوکيشن کنوني در تفليس در خانه‌ای شخصي او را يافتيم.

از الف تا قاف، اين نام اولين فيلم مستندي است که وي محقق و پزوهشگر و مجري آن  است، که سفر در ايران را آغاز کرد و در آخرين ايستگاه، قفقاز را انتخاب کرد. وی در این فیلم می‌خواهد اشتراکات سرزمين‌هاي تاريخي واقع در اين مسير را نشان دهد.

 

احسان هوشمند: من محقق و روزنامه نگار و نويسنده سياسي و انتقادي هستم، با توجه به اين، مي دانم که مطبوعات چيست و مطبوعات آزاد چه معنايي دارد. براي رشد نسبي  دموکراسي و ديپلماسي، هرآنچه با تمايلات گروه ما مرتبط است، قابل فهم است. چراکه نه تنها قرن‌ها، بلکه در بين هزاران سال بين کشورهاي ما آن هم در سطح بسيار بالا ارتباطات وجود داشته است. طبيعي است در اين روابط ورق هاي سفيد و سياهي باشد.

احسان هوشمند در خصوص روابط موجود دو کشور براي ما تعريف می‌کند و همچنان در خصوص طلوع نوين دوران مدرن، در خصوص تعميق اين ارتباطات اميد زيادي دارد.

احسان هوشمند: لازم به گفتن نيست، در زمان امپراطوري  روسيه و به خصوص در زمان اتحاد جماهير شوروي، بين دو کشور ارتباط فرهنگي و تاريخي قطع شد و خوشبختانه ما بعد از به استقلال گرجستان شاهد روابط جديد هستيم. ما در حال حاضر همکاري تنگاتنگي به ويژه در زمينه انرژي داريم. از اين منظر ايران به دفعات دست دوستي به سمت گرجستان دراز کرد و در دوران بسيار سخت بی‌نهايت کمک کرد. نخست اين اتفاق در سال‌هاي دهه ۹۰ و در بار دوم در سال هاي ۲۰۰۰. زماني که از روسيه لوله مرکزي را منهدم کردند تا گرجستان بدون گاز باشد و در آن زمان ايران به سرعت براي گرجستان گاز ارسال کرد.

همچنين براي ايران تماميت ارضي گرجستان  موضوع اصولي و اساسي است و درطي اين مدت با حميت بر روي موضع خود در خصوص تماميت ارضي گرجستان ايستاده و دفاع کرده است و از طرف  گرجستان نيز، در عرصه هاي بين المللي به تمامي برنامه هاي طراحي شده عليه ايران پاسخ منفي داده شده است.

– آيا ارتباطات ما از تاريخ دور تا به امروز در سطحي هست که بايد باشد؟

احسان هوشمند:  به نظر بنده به عنوان پژوهشگر روابط امروز جوابگوي خواسته‌ها و واقعيات مورد نياز بين دو کشور نیست.

-هدف شما از سفر به خصوص به گرجستان چيست؟

احسان هوشمند: هدف ما اين است که به جامعه و جمعيت ۸۰ ميليوني ايران، عمق بالاي روابط فرهنگي و تاريخي دو کشور را يادآوري کنيم، اين روابط امروز در چه سطحي است و روابط موجود چگونه مي تواند به شکل بهتري پيشرفت  کند. ما با متدهاي روز و با استفاده از فيلم مستند، مي خواهيم به جامعه ايران بگوييم که امروزه سطحی از ارتباطات بين دو کشور وجود دارد که نياز به پيشرفت و برنامه‌هاي آتي بيشتر دارد.

بجز اين، هدف ما اين است که در خصوص زمينه هاي همکاري ياري‌رسان باشيم، در ايران نسل جديد به شکل بهتر گرجستان را بشناسد و از طرفي ديگر، دانشجويان و اساتيد در گرجستان که در زمينه زبان فارسي در حال يادگيري و تحقيق هستند اطلاعات بيشتري کسب کنند و از آن استفاده کنند.

-تا قبل از اينکه به گرجستان بياييد، چه تصوري در مورد کشور ما داشتيد و آيا اين تصورات بعد از سفر تغيير کرد يا نه؟

احسان هوشمند: مسلماً من گرجستان را از کتابها و تحقيقات مي شناختم، از آن منابع  تاريخي که ما در سرزمين ايران داشتيم، تصوراتي داشتيم. اينکه گرجستان چگونه مي‌توانست باشد، ولي ديدگاه من تا حدودي تغيير کرد چراکه فکر مي کردم بخاطر ۷۰ سال حکومت کمونيستي جامعه گرجستان به اندازه‌اي منزوي و جدا شده از کليسا و دين خواهد بود. من متحير شدم که عملاً در همه محله‌ها کليسا و صومعه وجود دارد. طبيعي است که اگر خواسته و ياري مردم وجود نداشته است، اين تعداد کليسا وجود نداشت. اين بيانگر آن است که دين داراي موقعيت بالاست و موقعيتي جدي را در دست دارد. ازهمه تعجب‌برانگيزتر براي ما آن بود که در کشور گرجستان  از حيث اعتبار، عشق و احترام، رهبر ديني و کليسايي و پاتريارک گرجستان ايلياي دوم در جايگاه اول ايستاده است که من اين را تصور نمی‌کردم.

– به نظر شما اشتراکاتي بين ايلياي دوم و آيت‌الله علي خامنه‌اي هست؟

– من در مورد گرجستان فهميدم که کليسا در سياست ورود نمي‌کنند، رهبران ديني در زندگي سياسي حضور ندارند، که اين به صورت جدي از آنچه ما در ايران داريم متفاوت مي‌شود. در کشور ما قدرت و حاکميت در دستان رهبری ديني است.

– در بيشتر مواقع نگاه‌هايي کليشه اي در رسانه‌هاي غربي به ايران وجود دارد، شما در مورد اين موضوع چه فکر مي کنيد؟

-مسلماً، ما با دو استاندارد سر و کار داريم، يکي از آن‌ها از آن جايي جريان دارد که انقلاب اسلامي و نتايج آن براي آمريکا غيرقابل پذيرش بوده. به دليل آنکه دولت جديد پس از انقلاب اعلام کرد که قصد صدور انقلاب را دارد. در منطقه‌اي که از لحاظ منابع نفتي و گازي غني‌ترين در جهان است، مسلماً غرب در مقابل منافع و تمايلات خود تهديدي را احساس کرد، درست از اينجا نشأت مي گيرد. هميشه ايران در رسانه هاي غربي در خصوص تجاوز به حقوق مردم مورد انتقاد استفاده مي‌گردد، اما اگر مقايسه کنيم که در کجا به حقوق مردم بيشتر تجاوز مي شود، در بحرين، قطر، عربستان سعودي يا در ايران؟ نتايج متفاوتي بدست خواهد آمد. در خصوص اين کشورها کمتر تبليغات و موضع‌گيري‌هاي منفي منتشر می‌گردد. اين بيانگر آن است که در قبال استقلال ايران که مالاَ منحصر بفردی وجود دارد، که همراه آن در ترکيه بيشتر از ده‌هزار نفر کرد به جرم سياسي در زندان‌هاي ترکيه وجود دارد، درحالي که در ايران تعداد زندانيان سياسي کمتر از ۱۰۰۰ نفر هستند. از منظر ديگر ايالت متحده از طالبان حمايت مي‌کند و آن‌ها را قدرت بخشيد سپس از القاعده نيز حمايت خود را به عمل آورد، و آنچه به دست آمد را همگي بخوبي ميدانيم.

-عنوان فيلم شما بسيار جذاب است، آن عنوان به چه معناست و به دنبال جمع‌آوري چه موضوعاتي هستيد تا از گرجستان به ايران براي بينندگان خود ببريد؟

-عنوان فيلم”از الف تا قاف ” است که منظور آن از رشته کوه البرز که در ايران واقع است  تا قفقاز. ما براي تهيه اين فيلم به قفقاز شمالي سفر کرديم، فدراسيون روسيه، اوستياي شمالي، داغستان، چچن، و به صورت ويژه به دربند، در جمهوري آذربايجان بوديم و اکنون هم در گرجستان هستيم و بعد ارمنستان به عنوان آخرين مسير خواهد بود. ما در گرجستان از موضوعات بسياري فيلم برداري کرديم، و تصور نمي کرديم که از نظر موضوع و هدف این کار پژوهشی و مستند اين کشور تا اين حد پربار و غني باشد. ما از لحاظ زماني دچار محدوديت هستيم و تنها از آثار و بناهاي تاريخي مهم فيلمبرداري کرديم. به کاختي و متسختا و گوري سفر کرديم، در اين سفر مصاحبه هايي با دانشمندان مطرح شرق‌شناس و ایران‌شناس و قفقاز‌شناس، سياست‌مداران، نمايندگان مجلس، استادان دانشگاه‌ها و محققين تهيه کرديم و از آن طریق اطلاعات زيادی درباره مسايل و موضوعات بسيار مهم را کسب کرديم.

-همان طور که اطلاع داريم شما با رهبر ديني يا پاتريارک گرجستان ديدار کرديد.

-ما مصاحبه بي‌نهايت جذاب و خاطره‌انگيزي با عالي‌ترين مقام مذهبي و رهبر ارتدکس گرجستان داشتيم. وي به خوبی تاريخ و فرهنگ ايران را مي‌شناسد و تمایل و نظر مثبتي در قبال ايران دارد و با توجه به سن و سال بالاي ايشان، متوجه شدم که ايشان داراي اطلاعات عميقي  از داخل ايران در عرصه هاي مختلف، در خصوص روابط ايران و گرجستان است و تمايل زيادي بر اين دارد که اين روابط در سطح بالايي باشد. براي ما سعادت بزرگي حاصل شد، که ايشان ما را پذيرا بودند. من فکر مي‌کنم مصاحبه با اين رهبر ديني يکي از محبوب‌ترين و مهمترين قسمت فيلم چند ساعته ما خواهد بود.

-شما به روسيه سفر کرده ايد، در قفقاز شمالي، در آذربايجان، و ايراني هستيد و هم اکنون در گرجستان حضور داريد. چگونه فکر مي کنيد، چه تفاوت هاي کلي بين اين کشورها هست؟

-در قفقاز مردم شبيه هم هستند، ولي بزرگترين تفاوت که احساس مي‌شود اين است که در اينجا آزادي وجود دارد. در گرجستان آزادي احساس مي‌شود، در آن کشورها شرايط آنگونه بود که حکومت آنها با ديدگاه مثبت پذيراي ما نبودند، اما مردم عادي در کوي و برزن از فيلمبرداري هاي ما استقبال مي‌کردند. در اينجا هيچ‌گونه مشکلي براي ما بوجود نيامده است. تنها اين که گاهي برخي از از مردم از ما مي پرسند که چرا فيلم‌برداري مي‌کنيد.

–چگونه فکر مي کنيد، چرا گرجستان ايراني ها را به خود جذب مي کند.

-در وهله اول دليل مهم آن اين است که ويزا برداشته شد. دوم آن است که در مقايسه با ديگر کشورها سفر و تفريح در اينجا ارزانتر است و دليل سوم اينکه پتانسيل‌هاي توريستي و تفريحي گرجستان فوق العاده است. آثار تاريخي بسيار جذاب و طبيعت بکر گرجستان نيز براي ايراني‌ها جذاب است. من فکر مي کنم که اگر از طرف گرجستان فعاليت‌هاي تبليغاتي درستي انجام گردد و اگر در گرجستان امکانات رفاهي مناسبي وجود داشته باشد، پتانسيل بالايي وجود خواهد داشت که چند برابر بيشتر ايراني به گرجستان سفر کند.

-گرجي ها و ايراني ها با يگديگر شبيه هستند؟

-بله، ازجنبه‌هاي بسيار زياد. در وهله اول از نظر فرهنگي و آداب و رسوم. مسلماً تفاوت‌هاي بسياري هم وجود دارد. آن چنان اشتراکات زيادي داريم که روابط بين گرجي ها و ايراني ها بسيار آسان برقرار مي‌شود.

-و در آخر به نظر شما، گرجستان بخشي از اروپاست يا آسيا؟

-گرجستان در طول ۳۰۰۰ سال دايم محل تلاقي تمدن شرق و غرب بوده است. اين را به خوبي ما از آثار تاريخي مي بينيم. براي مثال در شرق گرجستان، تأثير فرهنگ شرقي و البته ايراني احساس مي شود، اما در غرب گرجستان، تأثير فرهنگ غربي. هدف فيلم ما اين نيست که بگوييم گرجستان به کدام طرف متعلق است ولي اگر از نظر جمعي با آن مواجه مي شويد، گرجستان کاملاً خاص و منحصر بفرد و نشانه هاي خاص خود هست جايي که محل پيوند دو تمدن و دنياست.

با برچسب: , , , ,