بن بستِ سیاست های ترکیه در سوریه

احسان هوشمند

روزنامه شرق، شمارهء ۲۳۳۳، صفحه ۱، پنج شنبه ۴ تیر ۱۳۹۴

حوادث چند روز اخیر «گری سپی» (تل ابیض) باردیگر توجه تحلیل گران را متوجه کردهای سوریه کرده است.شعبه سوری «پ .ک.ک» یعنی نیروهای حزب اتحادیه دمکراتیک کردستان سوریه PYD به رهبری صالح مسلم موفق شدند درآن سوی مرزهای ترکیه شهر گری سپی را از چنگ داعش آزاد کنند.با این اتفاق دو کانتون خود گردان جزیره و کوبانی پس از ماه هابه یکدیگر متصل شده و نیروهای کرد سوری چند گام به پایتخت داعش یعنی شهر رقه که اهمیتی ایدئولوژیک و نمادین برای این حزب تروریستی دارد،نزدیک شدند.شهر گری سپی موقعیت راهبردی خاصی برای داعش داشت چرا که از طریق این مرز امکان انتقال تجهیزات وتدارکات و نیز ورود و خروج نیروها برای داعش از طریق خاک ترکیه مهیا می شد و با از دست رفتن این منطقه نیروهای داعش شکست قابل ملاحظه ای را متحمل شدندمرز گری سپی نزدیکترین و راهبردی ترین مسیر به رقه یعنی پایتخت داعش برای دسترسی به خارج به ویژه کشور ترکیه محسوب می سد. شهر گری سپی در مرز ترکیه قرار دارد و شهر عمدتاً عرب نشین آقچه قلعه ترکیه  روبروی گری سپی در آن سوی مرز مستقر است گری سپی در همسایگی شرقی شهر کوبانی قرار دارد.شکست داعش در برابر نیروهای کرد سوری حاوی چند کارکرد و پیام منطقه ای و بین المللی است.

نخست آنکه شکست های اخیر داعش در منطقه نوار مرزی ترکیه موجب شده تا روز به روز دامنه اقتدار PYD در حوزه کردی سوریه تقویت شود . کردهای سوری اینک در حال تحکیم موقعیت خود در برابر داعش هستند.وضعیت حاضر موازنه قوا را در مرزهای سوریه به ضرر داعش رقم می زند امری که چندان مطلوب حامیان داعش نیست.

دوم آنکه کردهای سوری در چند سال گذشته نشان داده اند حاضر نیستند بازیگر بازی پیچیده ای باشند که ترکیه و عربستان و قدرت های دیگر بازیگردان اصلی آن هستند و هدفشان را بر سرنگونی نظام سیاسی حاکم بر سوریه یعنی رژیم بشار اسد متمرکز کرده اند ، لذا در ۴ سال گذشته ضمن آنکه کردهای سوریه به تحکیم موقعیت خود پرداخته اند اما از درگیری و جنگ هم با ارتش سوریه و هم با جبهه معارض سوری از جمله ارتش آزاد سوریه خوداری کرده اند و هر از گاهی در مقابله با داعش حتی از یاری این دو جبهه متعارض یعنی نیروهای دولتی و ینز ارتش آزاد سوریه نیز سود جسته اند. روابط پ.ک.ک با دولت سوریه سابقه چند دهه ای دارد و رهبر دربند پ.ک.ک که اینک در زندان امرالی ترکیه محبوس است،سال ها در خاک سوریه اقامت داشت و روابط این حزب و نظام حاکم بر سوریه هیچگاه تنش آلود نبوده است.در دوره اخیر نیز برخی گزارش های رسانه ای حاکی از هماهنگی میان نیروهای ارتش سوریه و کردهای سوریه به رهبری پ.ی.د در عملیات های نظامی است .به سخن دیگر این حزب در راهبردهای خود جایی را برای تغییر نظام سوریه تعریف نکرده و نشان داده در میان گروه هایی که خواستار سرنگونی نظام حاکم بر سوریه هستند جای نمی گیرد.

سومین کارکرد تغییر موازنه نیروها در جبهه گرسی سپی ابعاد فرا مرزی دارد و ممکن است بر نگرانی دولت ترکیه از وضعیت جدید بیش از گذشته بیافزایدوبرخی خبرهای غیر رسمی حتی حکایت از آن دارد که استمرار این وضعیت ممکن است زمینه دخالت نظامی ارتش ترکیه درسوریه رابیش از گذشته افزایش دهد. دولت ترکیه نگران توسعه قدرت شعبه سوری پ.ک.ک در حاشیه نوار مرزی خود است.اگر تاکنون دولت ترکیه با حمایت های خود از داعش و سایر جریان های تکفیری و نیز سایر نیروهای معارضه سوری در تلاش برای توسعه عمق راهبردی خود در سوریه بود نه تنها تاکنون به مقصود نرسیده است بلکه همزمان پذیرای صدها هزار تن آواره در ترکیه شده است بی آنکه افق روشنی برای پایان این بحران وجود داشته باشد ضمن آنکه اینک نگران امنیت مرزهای خود به واسطه تحولات تازه سوریه است.دولت ترکیه وضعیت جدید را ناشی از همکاری پنهان داعش، دولت بشار اسد و نیروهای کرد سوری (ی.پ.گ) برای تحت فشار گذاشتن ارتش آزاد سوریه و تقسیم نوار مرزی سوریه با ترکیه بین داعش و حزب اتحاد دمکراتیک سوریه (پ.ی.د) می داند.بر این اساس رسانه های ترکیه خبر داده اند برخی مقامات عالی رتبه امنیتی ترکیه مصمم اند تا نیروهای ترکیه را وارد سوریه کنند.سیاست های ترکیه در سوریه و به ویژه حمایت آشکار و پنهان دولت ترکیه از تروریست های داعش نقشی با اهمیت در کاهش آرای آ.ک.پ در انتخابات اخیر بازی کرد.

از سوی دیگر وضعیت آشفته ترکیه پس از انتخابات اخیر و ناتوانی حزب عدالت توسعه از دستیابی به اکثریت مطلق کرسی های پارلمانی و ورود حزب ه.د.پ به عنوان متحد پ.ک.ک به پارلمان ترکیه با ۸۰ کرسی شرایط را در داخل ترکیه نیز برای جریان حاکم نسبت به قبل دشوارتر کرده است و ه.د.پ همره با دیگر احزاب ترکیه مخالف سیاست های مداخله گرانه دولت و حزب عدالت و توسعه در سوریه هستند.در چنین شرایطی حزب عدالت و توسعه امکان کمتری برای پیشبرد سیاست های خود را در سوریه دارد.در چنین موقعیتی تحکیم موقعیت پ.ی.د در گری سپی و احتمال وقوع جنگ های بیشتر در اطراف رقه وضعیت را بیش از پیش برای دولت ترکیه پیچیده می کند.به خصوص آنکه برخی گزارش ها حاکی از کمک های لجستیکی و نظامی برخی طرف های غربی به نیروهای کرد سوری است.دولت ترکیه این وضع را کمک کشورهای غربی به تروریست های وابسته به پ.ک.ک ارزیابی می کند.

شکست داعش و پیشروی نیروهای پ.ی.د احتمالا در آینده موجب افزایش حمایت های تدارکاتی و تسلیحاتی و تقویت حمایت های هوایی طرف های غربی از کردهای سوری خواهد شد و وضعیت تازه بیش از هر زمان دیگری دخالت های ترکیه در سوریه را با بن بست روبرو خواهد ساخت .وضعیتی که حتی ممکن است دولت ترکیه را به تجدید نظر در سیاست های منطقه ای خود در ترکیه وادار سازد.در این صورت ترکیه یا به دخالت نظامی در سوریه بیش از گذشته ترغیب می شود تا خود را از بحران های پیش رو برهاند که البته چنین احتمالی با توجه به وضعیت نیروهای سیاسی و توازن نیروها در ترکیه پس از انتخابات هزینه های سیاسی قابل توجهی برای ترکیه در پی خواهد داشت، یا دولت ترکیه ناچار خواهد شد که با همکاری کشورهای اثر گذار در بحران سوری از جمله کشورهای منطقه همچون ایران و روسیه به دنبال راه حلی سیاسی و مرضی الطرفین برای پایان دادن به تنش های چند ساله سوریه باشد.

لینک در وبسایت روزنامه شرق

با برچسب: , , , , ,