نجات سر ایران از دهان شوروی – اهداف و اندیشه‌های فرقه دموکرات پیشه‌وری در سالروز رهایی آذربایجان بررسی شد

گفتگوی روزنامهء قانون با احسان هوشمند و سالار سیف‌الدینی

روزنامه قانون، شمارهء ۱۰۹۰، صفحات ۱ و ۵، سه‌شنبه ۲۱ آذرماه ۱۳۹۶

مصاحبه‌گر مهرشاد ایمانی

جنگ جهانی دوم مصادف با حمله ارتش شوروی به مرزهای ایران شد. ارتش شوروی و انگلستان به دلیل آنکه از ایران به عنوان راهی برای رساندن ابزار جنگی از خلیج‌فارس به شوروی استفاده می شد، این کشور را پل پیروزی نامگذاری کرده بودند. گرچه در تاریخ ۲۴ آذر ۱۳۲۰ میان سه دولت شوروی، انگلستان و ایران پیمانی مبنی بر به رسمیت شناختن حق حاکمیت ملی ایران و خروج نیروهای متفقین حداکثر شش ماه پس از پایان جنگ جهانی امضا شده بود اما با پایان جنگ، دولت استالین با هدف دست‌اندازی بر منابع نفت شمال ایران، نیروهای خود را خارج نکرد و با ایجاد جریان‌های جدایی‌طلبانه، مترصد جدایی بخش‌هایی از ایران به نفع شوروی شد. یکی از آن گروه‌های جدایی طلب، فرقه دموکرات آذربایجان بود که با اخذ برنامه‌های دقیق و منسجم از شوروی، تمام زمینه‌های جدایی را پدید آورده بود. غائله حضور نیروهای شوروی در ایران با شکایت ایران در سازمان ملل متحد علیه شوروی توسط پیگیری‌های مرحوم تقی‌زاده، اعتراضات مردمی و در نهایت با حمایت ارتش وقت از تمامیت ارضی ایران پایان یافت و در روز ۲۱ آذر سال ۱۳۲۵ عملیات نجات آذربایجان به پیروزی رسید و نیروهای فرقه دموکرات آذربایجان از مرزهای ارس فرار کردند.

نیروهای شوروی در بسط ایدئولوژی لنینیستی و گسترش تسلط‌شان بر منابع و ذخایر ایران برنامه‌های جامعی داشتند

گفتمان چپ‌گرایانه تحت تاثیر مفهوم حق تعیین سرنوشتی بود که لنین برای ملت‌های تحت سلطه جماهیر شوروی تبیین می‌کرد که البته هیچ‌گاه نه تنها این حق به ملت‌ها داده نشد بلکه با شدیدترین برخوردها، صداهای متفاوت را خفه کردند. در حقیقت از موضوع حق تعیین سرنوشت در ادبیات لنینیستی به عنوان ابزاری ایدئولوژیک برای پیشبرد اهداف شوروی استفاده می‌شد.

تاریخچه نفوذ شوروی در ایران

احسان هوشمند، پژوهشگر مطالعات قومی در خصوص سیاست‌های دولت شوروی و میزان تاثیر آن بر پیدایی جریان جدایی‌طلبانه در ایران درگفت‌و‌گو با «قانون» گفت: «امروز سالروز نجات آذربایجان از دست نیروهای اشغالگر شوروی است. نیروهایی که برای الحاق آذربایجان به مناطق تحت نفوذ شوروی در قفقاز و اخذ امتیاز نفت شمال برنامه‌های گسترده‌ای داشتند. بنابراین ۲۱ آذر ماه برای ما ایرانی‌ها روز سرنوشت‌ساز و مهمی به‌شمار می‌آید. با آغاز جنگ جهانی دوم در شهریور سال ۱۳۲۰ قسمت شمالی ایران تحت اشغال نیروهای شوروی و قسمت جنوبی به اشغال نیروهای انگلیسی درآمد. در بازخوانی تاریخی این اشغال گسترده می‌توان مشاهده کرد که نیروهای شوروی در بسط ایدئولوژی لنینیستی و گسترش تسلط‌شان بر منابع و ذخایر ایران برنامه‌های جامعی داشتند. شاهد این مدعا اسنادی است که اکنون در اختیار ما قرار دارد، یعنی دستور استالین برای تاسیس جریان‌های جدایی‌طلب با هدف زیر فشار قرار دادن دولت ایران برای اخذ امتیاز نفت شمال. علاوه بر آن بعد از وقوع انقلاب اکتبر سال ۱۹۱۷ میلادی به تدریج گروهی از کمونیست‌های ایرانی که تحت تاثیر اندیشه‌های شوروی قرار گرفته بودند، سعی کردند تا اندیشه‌ کمونیستی شوروی را به ایران منتقل و آن را بسط دهند. نخستین بار نیز مفهومی به نام خلق‌های ایران را همان شخصیت‌های سیاسی مارکسیست وارد ادبیات سیاسی ایران کردند. گفتمان چپ‌گرایانه این نیروها تحت تاثیر مفهوم حق تعیین سرنوشتی بود که لنین برای ملت‌های تحت سلطه جماهیر شوروی تبیین می‌کرد که البته هیچ‌گاه نه تنها این حق به ملت‌ها داده نشد بلکه با شدیدترین برخوردها، صداهای متفاوت را خفه کردند. در حقیقت از موضوع حق تعیین سرنوشت در ادبیات لنینیستی به عنوان ابزاری ایدئولوژیک برای پیشبرد اهداف شوروی استفاده می‌شد. ناگفته نماند که در دروه پیش و پس از جنگ جهانی اول، گرایش‌های پان‌ترکی در میان تاتارهای کریمه و روسیه تزاری و سپس ترکیه متولد شد و از آن منطقه نیز گروهی به اشاعه این ایدئولوژی در ایران پرداختند. به عبارت دیگر ایران از دو سمت یعنی شمال و شمال‌غربی در معرض اندیشه‌های پان‌آذری با تفکر کاملا مارکسیستی از سوی شوروی و پان‌ترکی با تفکر کاملا ترکیستی از سوی ترکیه قرار داشت. با وقوع جنگ جهانی دوم و اشغال ایران، فرصت نفوذ در ایران برای ارتش و دستگاه‌های امنیتی و جاسوسی شوروی بیش از پیش ایجاد شد. از پس این نفوذ گسترده، هزاران نفر از قفقاز به ایران مهاجرت کردند که عموما در شهرهای شمالی ایران اعم از تبریز، مازندران، گیلان و حتی تهران ساکن شدند. نکته دیگر، آنکه در دوره اشغال ایران هنگامی که ارتش آلمان در معرض شکست قرار گرفت، سیاست‌های شوروی نیز تغییر کرد. اگر بخواهیم دقیق‌تر شویم ،باید بگوییم که در سالی که ایران اشغال شد، شوروی در وضعیت مناسبی قرار نداشت و نیروهای آلمانی حتی موفق شدند که به جنوب شوروی نیز نفوذ کنند و به سمت قفقاز، چچن و اوستیا نزدیک شوند تا حدی که این احتمال وجود داشت که با اشغال باکو، قفقاز را در دست گیرند. فراموش نکنیم که سازمان جاسوسی آلمان به تدریج برخی از اسرای قفقازی را خدمت گرفت و به عنوان عقبه نیروی نظامی خود از ایشان استفاده می کرد. هنگامی که شوروی در چنین شرایط بغرنجی به سر می‌برد، طبیعتا نمی‌توانست سیاست‌های خود را در ایران به طور جدی پیش ببرد. هنگامی که نشانه‌های شکست آلمان هیتلری هویدا شد، سیاست‌های دولت شوروی نیز با جدیت بیشتری در ایران استمرار و ادامه پیدا کرد. اسنادی که از آرشیوهای حزب کمونیست منتشر شده است نشان می‌دهد که استالین به روشنی مترصد دستیابی به امتیاز نفت شمال بوده است و دست کم از تابستان سال ۱۳۲۳ دستور داده است که برای تحت فشار قراردادن تهران، جریان‌های جدایی‌طلب در اقصی نقاط ایران از جمله در مهاباد، تبریز، گرگان، گیلان، مازندران، بخش های ترکمن‌نشین و حتی در بلوچستان تاسیس و فعالیت کنند.

پیشه‌وری در نشریه آژیر ورود سیاسی‌های ایران به بحث‌های محلی‌گرایانه یا زبان‌های محلی را نشانه‌ای از ارتجاع و عقب‌ماندگی و بازگرداندن ایران به دوره ملوک‌الطوایفی دانست.

سیر تحول پیشه‌وری

هوشمند در خصوص نقش و تاثیر جعفر پیشه‌وری در پیش‌برد اهداف دولت شوروی افزود: «به دلایل متعددی حتی با وجود مهاجرت قفقازی‌ها به ایران و حضور نخبگان سیاسی طرفدار مارکسیسم، شوروی به تمام اهداف خود دست پیدا نکرد. در آن دوره شاخه ایالتی حزب توده تا تابستان سال های ۱۳۲۳ و ۱۳۲۴ توانست با شعارهای عامه‌پسند و تحریک روستاییان علیه مالک و ارباب تعداد زیادی از شهروندان را جذب خود کند. در آن دوره جعفر پیشه‌وری به دلیل اختلاف‌هایی که با رهبران حزب توده داشت چندان درگیر سیاست‌های منطقه‌ای حزب توده نبود و حتی بر اثر فعالیت توده‌ای‌ها و مهاجران در مازندران و گیلان، رقابتی میان نخبه‌های سیاسی وقت ایران شكل گرفت. به طور مثال تنش‌ها در مازندران میان هواداران ایرج اسکندری و سیدضیایی‌ها یعنی جانبداران حزب توده و سیدضیا، بالا گرفت و حتی پیشه‌وری در نشریه آژیر ورود سیاسی‌های ایران به بحث های محلی‌گرایانه یا زبان‌های محلی را نشانه‌ای از ارتجاع و عقب‌ماندگی و بازگرداندن ایران به دوره ملوک‌الطوایفی دانست. به عبارت دیگر، پیشه‌وری باور داشت که آنهایی که از آذری، ترک، کرد، گیلک، مازنی و امثالهم صحبت می‌کنند، خائن به سرزمین ایران هستند و قصد دارند که ایران را به گذشته بازگردانند. یعنی به عبارت دقیق‌تر، پیشه‌وری که در آن زمان به عنوان یک مارکسیست در تهران فعالیت می‌کرد با چنین تحرکات محلی‌گرایانه و قوم‌گرایانه به شدت مخالف بود. پیشه‌وری پس از سفر به باکو مانند قاضی محمد به یک‌باره دچار تغییری بزرگ شد و به ابزاری برای پیشبرد سیاست‌های دولت شوروی در آذربایجان تبدیل شد».

در عمل، آنچه توده‌ای‌ها انجام دادند دقیقا حمایت از پیشبرد سیاست‌های شوروی بود و به عنوان اعضای شعبه محلی دولت شوروی در ایران عمل می‌کردند … هنگامی که دولت وقت و مجلس با اعطای امتیاز نفت به شوروی مخالفت کردند، احسان طبری علیه دکتر مصدق موضع گرفت و نوشت که در شرایطی که انگلستان نفت جنوب را می‌برد، باید شوروی نیز برای توازن قدرت نفت شمال را در اختیار بگیرد.

نتیجه عملکرد اعضای حزب توده ایران

این پژوهشگر مطالعات قومی باور دارد که نتیجه عملکرد اعضای حزب توده پیروی از سیاست‌های جدایی‌طلبانه شوروی بود. او افزود: «باید دو بحث را از یکدیگر جدا کنیم. نخست آنکه باید بررسی شود که نیت اعضای حزب توده ایران چه بود و آیا آنها خواستار تجزیه ایران بودند یا خیر و دیگر اينكه عملکرد ایشان چه نتیجه‌ای را در پی داشت. در عمل، آنچه توده‌ای‌ها انجام دادند دقیقا حمایت از پیشبرد سیاست‌های شوروی بود و به عنوان اعضای شعبه محلی دولت شوروی در ایران عمل می‌کردند. ارزیابی تغییر سیاست‌های پیشه‌وری و سایر اعضای حزب توده در بازخوانی این موضوع بسیار حایز اهمیت است. به نظر می‌رسد که نقش سازمانی حزب به صورت سیستماتیک توسط دولت شوروی تعریف و مشخص شده بود. در آن دوران مشاهده می‌شود هنگامی که دولت وقت و مجلس با اعطای امتیاز نفت به شوروی مخالفت کردند، احسان طبری علیه دکتر مصدق موضع گرفت و نوشت که در شرایطی که انگلستان نفت جنوب را می‌برد، باید شوروی نیز برای توازن قدرت نفت شمال را در اختیار بگیرد. همین دیدگاه در میان گروهی از هواداران شوروی در تبریز، مهاباد، ارومیه، میانه و خوی تا اصفهان و تهران نیز وجود داشت و تعدادی از توده‌ای‌ها برای اعطای نفت شمال ایران به شوروی در خیابان‌ها تجمع کردند. تمام این هماهنگی‌ها نشان می‌دهد که از جای دیگری غیر از ایران دستورها داده می شد».

در دوره‌ای که فرقه دموکرات آذربایجان حاکم شد، نارضایتی‌های مردمی به شدت افزایش پیدا کرد. به این معنی که عملکرد تند فرقه و کشتن برخی از مخالفان به خصوص در زنجان، تبریز و اردبیل باعث بالاگرفتن نارضایتی شدید مردم شد. 

علل خروج شوروی از ایران و پایان کار فرقه دموکرات آذربایجان

هوشمند در پایان درباره زمینه‌های خروج شوروی و پایان کار فرقه دموکرات آذربایجان گفت: «در دوره‌ای که فرقه دموکرات آذربایجان حاکم شد، نارضایتی‌های مردمی به شدت افزایش پیدا کرد. به این معنی که عملکرد تند فرقه و کشتن برخی از مخالفان به خصوص در زنجان، تبریز و اردبیل باعث بالاگرفتن نارضایتی شدید مردم شد. البته عشایر شاهسون که همواره در دفاع از ایران پیش قدم بوده‌اند، در آغاز این مقاومت‌ها جدی بودند و مبارزات مهمی را صورت دادند. ضمن آنکه مردم زنجان و به ویژه با رهبری ذوالفقاری‌ها نیز مقاومت جدی در برابر این جریان جدایي‌خواه داشتند. در آن دوره امکان تحرکات مردمی علیه اشغالگران بسیار سخت بود زیرا اولا، قوای شوروی در آنجا مستقر بودند، ثانیا، ساماندهی برای مقابله با اشغالگران وجود نداشت و ثالثا شخصیت‌های برجسته سیاسی هیچ‌گاه پیش‌قدم ایجاد یک جنبش ملی یا یک جنبش خیابانی نشدند. به جز اعتراض‌های مردمی که منشأ خروج شوروی از ایران شد، نباید نقش برخی نخبگان سیاسی آن عصر مانند تقی‌زاده را نادیده بگیریم. او کسی بود که به عنوان نماینده ایران در سازمان ملل متحد، پیگیر دايمی حق مردم ایران بود. البته نقش قوام نیز بسیار مهم است و او به عنوان سیاستمداری با تجربه توانست عملکرد مهمی داشته باشد. علاوه بر این موارد، فشارهای آمریکا و انگلستان در خروج شوروی از ایران نیز بی‌تاثیر نبود و چنین فشارهایی شوروی را وادار به خروج از ایران کرد. به محض آنکه شوروی از ایران خارج شد، پایه‌های لرزان پیشه‌وری بر همگان مشخص شد، اعتراض‌های مردمی شکل عینی به خود گرفت و پیش از آنکه ارتش به تبریز برسد، مردم کار فرقه دموکرات آذربایجان را یکسره و پیشه‌وری و دیگر رهبران فرقه را مجبور به فرار کردند و بدین تریب عمر فرقه دموکرات آذربایجان به سرآمد».

حزب توده به بهانه انتشار آگهی تسلیت در روزنامه آژیر به سردبیری پیشه‌وری به مناسبت مرگ رضاشاه، درصدد تنبیه وی برآمد و با رد اعتبارنامه‌اش مانع ورود او به مجلس بیست‌وچهارم شد.

پس‌زمینه تاریخی شکل‌گیری فرقه دموکرات

«سالار سیف‌الدینی»، پژوهشگر اقوام در بازخوانی تحلیلی-تاریخی شگل‌گیری فرقه دموکرات آذربایجان در گفت‌وگو با «قانون» گفت: «پیشه‌وری پیش از ماجرای فرقه دموکرات تا شهریور ۱۳۲۴ سیاستمداری بود که در سطح ملی و کلان فعالیت می‌کرد و همیشه نسبت به آسیب‌های قوم‌گرایی و فدرالیسم هشدار می‌داد. متاسفانه حزب توده به بهانه انتشار آگهی تسلیت در روزنامه آژیر به سردبیری پیشه‌وری به مناسبت مرگ رضاشاه، درصدد تنبیه وی برآمد و با رد اعتبارنامه‌اش مانع ورود او به مجلس بیست‌وچهارم شد. پیشه‌وری از دوران فعالیت در قفقاز، دوستانی در آنجا یافته بود که پس از انقلاب بلشویکی به قدرت رسیدند. کسانی مانند میرجعفرباقراف و میرزا ابراهیم‌اف که تشنه قدرت بودند و هدف نهایی‌شان انضمام بخش‌هایی از شمال ایران در خاک شوروی بود. در اینجا نیازی دوطرفه بین پیشه‌وری سرخورده از عرصه سیاست در ایران و بلشویک‌ها پیدا شد. برخی از توده‌ای‌ها مانند عبدالصمد کامبخش به گفته خود پیشه‌وری در این ماجرا نقش اساسی داشتند».

ورود قوای نظامی به زنجان و سپس آذربایجان با استقبال بی‌نظیر مردم همراه بود

شکست فرقه دموکرات

این کارشناس اقوام در خصوص علل ناکامی فرقه دموکرات آذربایجان افزود: «فرقه دموکرات به‌طور کلی ۱۱ ماه حضور داشت که بخشی از این مدت به عنوان حکومت خودمختار اداره می‌شد. پس از مذاکرات قوام و استالین و به تبع آن رفتن سلام‌ا… جاوید و شبستری به تهران و گفت‌وگو با قوام، وضعیت به میزان کمی تغییر کرد. یعنی پیشه‌وری تبدیل به استاندار و والی و مابقی اعضای کابینه‌اش معاونین وی شدند. این وضعیت نیز چندان پایدار نبود و قوای نظامی در آذر ۱۳۲۵ وارد منطقه شدند. بسیاری از سیاستمداران وقت به‌دلیل تاخیر در اعاده حاکمیت کامل بر منطقه از قوام انتقاد کردند زیرا قوای سرخ در اوایل بهار سال ۱۳۲۵ از ایران خارج شدند و قوام شش ماه صبر کرد. به‌هرحال ورود قوای نظامی به زنجان و سپس آذربایجان با استقبال بی‌نظیر مردم همراه بود. طوری که برخی مورخین آن را با آزادی فرانسه از اشغال نازی‌ها مقایسه کرده‌اند. بسیاری از خبرنگاران خارجی و داخلی در آنجا حضور داشتند و به گواه ایشان تقریبا هیچ خشونت عمده‌ای از سوی قوای نظامی رخ نداد. ارتش ایران بنا بر گزارش‌های متعدد از جمله گزارش‌ها و اسناد محرمانه کنسولگری آمریکا و انگلستان، خشونت‌های مردمی علیه فرقه را ساکت کرد زیرا مردم در طول یک سال از ستم نيروهاي فرقه به ستوه آمده بودند. البته برخی از ارتشی‌هایی که خیانت کرده بودند از سوی دادگاه‌های نظامی مجازات و گاهی اعدام شدند. در همان سال‌ها شورش مردم دُرسیم در ترکیه از سوی آتاترک با شدت هر چه تمام‌تر سرکوب شد که چندهزار نفر کشته و دوازده‌هزار آواره در‌پی‌داشت. به گزارش اسناد موجود مجموع کشته‌ها و اعدامی فرقه از ششصد نفر تجاوز نمی‌کرد که بسیاری از این‌ها در زمره فدايیان فرقه بودند که در برابر قوای نظامی کشور مقاومت کردند و بخش مهمی از شبه‌نظامیان فرقه دموکرات نیز از مهاجران قفقاز تشکیل شده بودند که تبعه ایران نبودند. از اعضای کابینه خودخوانده فرقه دموکرات، هر کس در ایران مانده بود، آزاد شد. وزیر کشور فرقه، رییس مجلس، وزیر دادگستری، وزیر اقتصاد و … دستگیر اما عفو شدند. حتی همسر پیشه‌وری در ایران ماند و دولت از وی نگهداری کرد. در سال ۱۳۲۷، قانونی به نام عفو عمومی مجرمین غائله آذربایجان و زنجان، در مجلس شورای ملی به صورت ماده‌ واحده تصویب شد. به موجب این قانون هریک از اعضای فرقه که مرتکب جنایتی نشده بودند، مورد عفو قرار گرفتند. البته این قانون شامل وزرای فرقه نمی‌شد، اما آن‌ها چندی بعد با عفو ملوکانه از زندان آزاد شدند. در این میان تنها یک نفر از عناصر اصلی فرقه اعدام شد که فریدون ابراهیمی نام داشت. وی دادستان فرقه بود و به پاکسازی تمام مخالفین و اعدام صدها تن از تبریزی‌ها و آذری‎های وطن‎پرست که حاضر به پذیرش سلطه ارتش سرخ شوروی و فرقه دموکرات نشده بودند اقدام كرد».

در دوره پهلوی برخورد قاطعانه و برنامه‌ریزی‌شده‌ای با عوامل فرقه دموکرات انجام نشد و عناصر پنهان این فرقه، چه عنصر انسانی و چه گفتمانی‌اش، هرگز مورد پیگیری و اصلاح قرار نگرفتند و هیچ تمهید مهمی نیز برای تحکیم تفکر قومیت‌گرایی مورد مطالعه قرار نگرفت.

وضعیت قوم‌گرایی در دوره های بعدی به ویژه پس از انقلاب

سیف‌الدینی در بازخوانی وضعیت قوم‌گرایی در دوران پهلوی معتقد است که اگر برخورد قاطعی با اعضای فرقه دموکرات صورت می‌گرفت، مشکلات پدید آمده پس از انقلاب کاهش می‌یافت. او ادامه داد: «در دوره پهلوی برخورد قاطعانه و برنامه‌ریزی‌شده‌ای با عوامل فرقه دموکرات انجام نشد و عناصر پنهان این فرقه، چه عنصر انسانی و چه گفتمانی‌اش، هرگز مورد پیگیری و اصلاح قرار نگرفتند و هیچ تمهید مهمی نیز برای تحکیم تفکر قومیت‌گرایی مورد مطالعه قرار نگرفت. قانون عفو عمومی موجب شد تا بسیاری از خائنین از حداکثر مجازات مصون بمانند و در دوره‌های بعدی مانند ملی‌شدن صنعت نفت یک‌بار دیگر وارد مناسبات شوند. هر چند تا چندین دهه مردم تبریز به قدری از نيروهاي فرقه منفور بودند که مجالی برای آن‌ها وجود نداشت اما عناصر فرقه در قالب حزب توده در تبریز فعالیت‌های پنهانی داشتند. کسانی مانند سلام‌ا… جاوید و یوسف عظیما فعالیت‌هایی را پیش بردند. این فعالیت‌ها پس از انقلاب و با بازگشت برخی از اعضای سابق فرقه به ایران شدت پیدا کرد. بیشتر افرادی که در دهه ۷۰ و ۸۰ میلادی به سمت فعالیت‌های قوم‌گرایانه حرکت کردند، یا سابقا از اعضای فرقه دموکرات بودند، یا از فرزندان آن‌ها یا در یکی از تشکل‌های چپ مانند چریک‌های فدایی عضویت داشتند. اگر در دوره پهلوی برخورد برنامه‌ریزی‌شده و هدفمندی با این افراد صورت می‌گرفت، قطعا پس از انقلاب شاهد برخی مشکلات نمی‌شدیم».

آنچه از پس بحث‌های اخیر می‌توان به دست آورد، این است که شوروی با حمایت نیروهای جدایی‌خواه داخلی در صدد پاره‌پاره کردن تمایمت ارضی ایران بود. خیانت‌های شوروی به گواه اسناد تاریخی ایرانی بر هیچ‌کس پوشیده نیست. نکته قابل تامل در این بحث حمایت های برخی گروه های خاص داخلی از پیوستن بخش‌هایی از ایران به شوروی بود. موضوعی که شاید هیچ‌گاه قابل بخشش نباشد و البته عبرتی است برای امروز که دوست و دشمنان حقیقی را بهتر بشناسیم و بر پایه دانش تاریخی، مناسبات خود با نیروهای داخلی و کشورهای خارجی را تنظیم کنیم. در پایان امیدواریم روزی برسد که تمام اسناد موجود در روسیه، آمریکا و انگلستان در خصوص مظالم آشکار شوروی منتشر شود تا ظلم واردشده بر مردم ایران به روشنی بر نسل‌های آینده بشر محرز شود.


پاره‌ای از كتاب «اسناد فرقه دموكرات به روايت ديگر» نوشته هادی هاشميان

نظر مردم رضاييه نسبت به مرام نامه فرقه دموكرات

انتشار بيانيه فرقه دموكرات در رضاييه انعكاس مطلوبي نداشت. اهالي رضاييه با دو ماده آن كه مربوط به زبان تركي و خود مختاري آذربايجان بود به سختي مخالفت كردند. بالاخره در جلسه‌اي كه در منزل آقاي مصطفي منوچهري و عده اي از معتمدين شهر رضاييه آقايان صولت آقا‌زاده، ابرهيم سپهر، حميد آقازاده، كرمعلي زماني و ربيع انصاري تشكيل شد، تلگراف زير را تهيه و به تبريز مخابره نمودند: «تبريز- كميته مركزي فرقه دموكرات آذربايجان. چون لازم است چند ماده از مرام‌نامه فرقه اصلاح گردد متمني است دون فر نماينده اعزام داريد تا پس از مذاكرات و اصلاحات لازمه، فرقه در رضاييه تشكيل شود».

اعزام نماينده از تبريز به رضاييه

سران فرقه در تبريز از وصول تلگراف رضاييه ناراحت شدند، زيرا می‌دانستند كه اعتراض اهالي رضاييه چيست و كدام مواد بايد اصلاح شود. چند روز بعد حسينقلي كاتبي، مدير روزنامه فرياد آذربايجان و وكيل دادگستري و جعفر كاويان يكي از سران فرقه و رسام دبير نقاشي از طرف فرقه دموكرات تبريز به رضاييه آمدند تا اهالي را از راهي كه در پيش گرفته بودند برحذر داشته، تاييد كليه مواد بيانيه را از آنها بخواهند. مذاكرات آنان به جايي نرسيد زيرا تمايل و اجازه نداشتند در بيانيه تغييراتي بدهند و اهالي رضاييه نيز نمي‌توانستند اصول معتقدات و مليت خود را زير پا بگذارند. تهديدات سه نفر نامبرده نيز كارگر نيفتاد و نمايندگان اعزامي بدون اخذ نتيجه به تبريز مراجعت‌كردند…

دسترسی به مطلب در مانهء روزنامهء قانون

با برچسب: , , , , , , , , , , , ,